شیراز دل زنده به سحر عشق

شیراز دل زنده به سحر عشق

شیراز دل زنده به سحر عشق

تیرازیس، شیرازیس و شیراز نام‌های مختلف شیراز هستند، شهری که از هزاره‌های گذشته سکونت‌گاه بشر بوده است. باستان‌شناسان اشیا باستانی و لوح‌های سنگی عیلامی چهارهزار ساله را از خاک این شهر بیرون کشیده‌اند. این شهر زیبا و دیدنی در سلسله‌های پادشاهی آل‌بویه، اتابکان فارس، مظفریان و زندیه پایتخت ایران بوده است. شیراز شهر شعر و شراب، نارنج و ترنج، پایتخت فرهنگی ایران است.

پنجمین شهر پرجمعیت ایران درون خود داستان‌ها و اتفاقات زیادی را جای داده. شهری را تصور کنید که بیش از چهارهزار سال زندگی انسان‌ها در ادوار مختلف تاریخی را در خود ثبت کرده است. شهری که با قدم‌زدن در آن می‌توان اتفاقات پرشمار تاریخی را تجسم کرد.

پاسارگاد یادگار کوروش بزرگ

از پاسارگاد شروع کنیم، جایی که زمانی مرکز فرماندهی بزرگترین امپراتوری جهان بوده است. دورانی را تصور کنید که عده‌ای مشغول جابه‌جایی تخته‌سنگ‌های بزرگ و همزمان عده‌ای مشغول پرداخت بر روی این تخته‌سنگ‌ها بودند تا مصالح ساخت بناهایی که در حال ساخت بودند تامین شود. در قسمت دیگری از پاسارگاد، کوروش کبیر از اسب خود پیاده شده و از بین صفوف لشکریانش با نیزه و سپرهای دایره شکل با شمایل آن زمان، وارد کاخ می‌شود. شاید شروع ایده منشور کوروش  (استوانه کوروش) از همین نقطه یعنی پاسارگاد به‌ وجود آمد. جایی که شاهد نگاشتن حقوق انسان‌ بر منشوری از گل پخته در زمانی بیش از دو هزار و پانصد سال پیش است.

نام پاسارگاد به معنای نیکان روزگار است و در دشتی بلند و مرتفع، میان کوهستان بنا شده است. آرامگاه کوروش و پسرش کمبوجیه، چندین کاخ و باغ و کوشک، دژ تل‌تخت، محوطه مقدس و بناها و یادگاران باستانی دیگر مجموعه‌ای بی‌همتا به نام پاسارگاد را به‌وجود ‌آورده‌اند. شهری کهن که یادگار کوروش بزرگ است و نخستین پایتخت هخامنشیان.

تخت‌جمشید نمادی از شکوه جاویدان

به تخت جمشید قدم می‌گذاریم، بنای شکوهمندی  که به دستور داریوش بزرگ ساخت آن شروع شد و تا چندین نسل بعد ادامه پیدا کرد. شهر باستانی پارسه کاخی را در خود پذیرا شد که برآیند هنر معماری، خطاطی و کتیبه‌نگاری دوران هخامنشی است. این شهر دویست سال پایتخت ایران‌زمین بود، پایتختی باشکوه که معنای نامش شهر پارسیان بود. یونانیان هم معادل این نام را بر آن نهادند، پرسپولیس. تخت‌جمشید نامی است که گذر زمان بر این کاخ نهاد.

نخستین روز بهار و آغاز سال برای ایرانیان روزی گرامی است. در آن روزگار این بنا شاهد حضور نمایندگانی از ساتراپی‌ها یا استانداری‌های آن زمان برای پیشکش هدایای نوروزی بود. تصاویری که دیوارنگاره‌های تخت‌جمشید برایمان بازگو می‌کنند حکایت ار آن روزگار دارد.

بسیاری از دانسته‌های ما از آن زمان ریشه در سنگ‌نوشته‌ها و گل‌نوشته‌های به‌جامانده بر دیوارها و لوحه‌های پارسه است.

داریوش بزرگ کتیبه‌ای از خود بر تخت‌جمشید به یادگار گذاشته که گواهی ‌می‌دهد پیش از ساخت تخت‌جمشید، بنایی در آن مکان نبوده است. تخت‌جمشید تقریبا طولی برابر با آکروپلیس آتن و عرضی چهار تا پنج برابر آن دارد. بنایی که زلزله‌های بسیاری به خود دیده و در مقابل آنها پایدار مانده دارای بخش‌های مختلفی است. مانند دروازه ملل، کاخ آپادانا، کاخ تچر، کاخ شورا، کاخ هدیش، کاخ اچ، کاخ صدستون، کاخ سه‌در، کاخ ملکه و موزه، پادگان و سالن سی ‌و دو ستون، خزانه، پلکان‌ها، آرامگاه‌های پادشاهان و کتیبه‌هایشان و… .

برای دیدار با گذشته این شهر و کاخ باشکوهش به زمانی بیش از این نیاز داریم. از تخت جمشید بیرون می‌آییم و به سمت نقش رستم می‌رویم.

نام پاسارگاد به معنای نیکان روزگار است و در دشتی بلند و مرتفع، میان کوهستان بنا شده است. آرامگاه کوروش و پسرش کمبوجیه، چندین کاخ و باغ و کوشک، دژ تل‌تخت، محوطه مقدس و بناها و یادگاران باستانی دیگر مجموعه‌ای بی‌همتا به نام پاسارگاد را به‌وجود ‌آورده‌اند. شهری کهن که یادگار کوروش بزرگ است و نخستین پایتخت هخامنشیان.

نقش رستم، نگاره‌ها و آرامگاه‌هایی بر سنگ و صخره

کافی است بر سکوی تخت‌ جمشید باشیم و به سمت نقش رستم نگاه کنیم. کوهی را می‌بینیم که نقش رستم را در دل خود جای داده است. کوهی که به‌خاطر سه صخره بزرگ و سر به آسمان کشیده‌اش سه‌گنبدان نام داشت. با پانهادن در نقش رستم رودرروی مجموعه‌ای از آرامگاه‌ها و یادمان‌ها می‌ایستیم که در زمانی بین دو هزار و دویست تا هزار و چهارصد سال گذشته مورد توجه و دارای اهمیتی خاص بودند. سنگ‌نگاره‌هایی که از پیروزی پادشاهان ساسانی در جنگ‌‌ها حکایت دارند در این مکان به چشم می‌خورند. احتمالا این صحنه‌ها برای ایرانیان یادآور پهلوان اسطوره‌ای این سرزمین رستم دستان است و نام نقش رستم در نتیجه این نگاه بر این مکان نهاده شده است. کهن‌ترین نقش این بنا از دوره ایلامیان برجای مانده، قدمت این نقش را بین چهارهزار تا دو هزار و ششصد سال پیش تخمین زده‌اند.

پیکر داریوش بزرگ، خشایارشاه، اردشیر یکم و داریوش دوم در دل گورصخره‌های این مکان آرام گرفته‌اند. روبروی آرامگاه داریوش دوم بنای سنگی چهارگوشی با پلکان می‌بینیم که هخامنشیان از خود به‌جا نهاده‌اند. نام کعبه زرتشت شش قرن است که بر این بنا نهاده شده و از نام اولیه آن بی‌اطلاعیم؛ همچنان که در مورد ماهیت این بنا و چرایی ساختش اختلاف نظر بسیار است. جالب اینکه بنایی مشابه این بنا در پاسارگاد هم وجود دارد و این مساله تفسیر در مورد دلیل ساخت را پیچیده‌تر کرده است.

وقتی در نقش رستم قدم می‌زنیم ناخوآگاه به جایگاه مذهبی و مقدس این مکان در گذشته فکر می‌کنیم و تقدسی را که ایلامیان، هخامنشیان و ساسانیان برای این مکان قائل بودند را حس می‌کنیم. می‌توانیم سنگ‌تراشان ساسانی را تصور کنیم که بر دامنه کوه مشغول جاودانه کردن صحنه‌های تاجگذاری، جنگ‌ها و افتخارات پادشاهان بر سنگ و صخره هستند.

با هر قدمی که در پاسارگاد، تخت جمشید و نقش رستم برمی‌داریم خود را در تاریخ می‌بینیم. تاریخی که دل‌برداشتن از قدم‌ زدن در آن راحت نیست، اما زمان آن رسیده که به شهر شیراز برویم.

شهر شاعران

برای رسیدن به شیراز کافی است به دنبال عطر بهارنارنج برویم. در کوچه پس‎‌ کوچه‌هایی قدم می‌گذاریم که روزگاری سعدی و حافظ و بسیاری دیگر در آن‌ها قدم می‌زدند. این شهر هزار قصه و هزار گشت با کوچه باغ‌های سرسبز و معطر از عطر بهارنارنج، بی‌تردید در الهام‌بخشی به  این شاعران تاثیر به‌سزایی داشته است. همان‌طور که حافظ آن را توصیف می‌کند.

خوشا شیراز و وضع بی‌مثالش              خداوندا نگه دار از زوالش

ز رکن آباد ما صد لوحش الله         که عمر خضر می‌بخشد زلالش.

 

حافظیه نهانخانه رازها

آرامگاه رند رازورز ایران، حافظ بی‌تکرار. انسانی که مردم‌فریبی و دورویی را گناهی نابخشودنی می‌دانست و ندایش پس از گذشت هفت قرن با ایرانیان سخن از رازهای پنهانی می‌گوید.

حافظ در کت شیراز یا مصلا آرام گرفته است، شاعری حدود چهار قرن پیش این مکان را حافظیه نامید که همچنان این نام بر آن مانده است. حدود شصت‌وپنج سال پس از درگذشت حافظ بنایی گنبد مانند بر مزارش ساخته شد که توسط شاهان تیموری، صفوی، افشار و زند بازسازی شد. بنای فعلی در دوره پهلوی اول ساخته شده است.

از سعدیه بوی عشق می‌آید

شاعر نام‌ آشنای دیگر این دیار سعدی است که حدودا سی سال پیش از چشم‌ گشودن حافظ به جهان، چشم از جهان فروبست. سعدی را استاد سخن می‌نامند و آرامگاهش کنار باغ دلگشاست. مکان خاکسپاری سعدی در خانقاهش بود که در قرن هفت هجری مقبره‌ای بر مزارش ساخته شد. در دوران زندیه و قاجار این بنا بازسازی شد و بنای فعلی در زمان پهلوی دوم احداث گردید.

در عمق ده متری صحن آرامگاه قناتی وجود دارد و آب این قنات به حوض ماهی که در سمت چپ آرامگاه واقع است می‌ریزد.

شیراز شهر شاعران

تجربه آرامش محض در باغ دلگشا

وقتی از سعدیه بیرون برویم وارد باغی می‌شویم و شهر را فراموش می‌کنیم. این باغ ما را در خود فرا می‌گیرد و فرصت قدم‌زدن در میان درختان سرو، کاج، نخل و بهارنارنح را نمی‌توانیم از دست بدهیم.

باغ دلگشا خاطره آبادانی‌اش را از دوران ساسانیان به یاد دارد. عمارت باغ دلگشا به شیوه معماری کاخ‌های ساسانی بیشاپور بنا شده  است. عمارتی که در درون آینه‌کاری‌ها و نقاشی‌های رنگ‌ و روغن و سقف‌هایی از چوب با گچ‌بری‌هایی آراسته به نقش گل‌ و بته دارد و بر دیوارهای پیرامونی ایوانش شعرهایی از شوریده‌ شیرازی با خط نستعلیق نوشته شده است. نخستین بنای کلاه‌فرنگی ایران در این باغ ساخته شده است.

آبی که در حوض ماهی کنار آرامگاه سعدی دیدیم و با صدایش جان را شستیم در ادامه مسیرش از باغ می‌گذرد.

باغ ارم نمونه زیبای یک باغ ایرانی

با پانهادن به این باغ وارد یک باغ ایرانی دلربا می‌شویم که دارای تنوع بالای گیاهی از نقاط مختلف دنیا و چند بنای تاریخی است. این باغ از زمان سلجوقیان پابرجاست و پیشینه‌اش به قرن پنجم هجری می‌رسد. ساختمان‌ها و سنگ‌نوشته‌های این باغ از دوران قاجار به‌جا مانده‌اند.

یکی از دیدنی‌ترین قسمت‌های این باغ خیابانی است که در وسط و از شرق تا غرب باغ ساخته شده است. در دو طرف این خیابان درختان سرو بلندقامتی کاشته شده‌اند که زیبایی دوچندانی برای بیننده دارند. نظیر این درختان در شهر وجود ندارد. هسته مرکزی باغ ارم ساختمانی است از دوران قاجار که به شیوه معماری دوران زندیه ساخته شده است. نام این ساختمان سه‌طبقه، عمارت وسط است و حیف است اگر بدون دیدن این عمارت از باغ خارج شویم. عمارتی با ریزه‌کاری‌های بسیار و تالار آینه.

مجموعه زندیه دیداری با گذشته و حال شهر و زندگی مردمش

از دنیای شعر و عشق و باغ‌های ایرانی شیراز که گذرکنیم، به مجموعه زندیه می‌رسیم. مجموعه‌ای چشم‌نواز و تاریخی که حدود سه قرن از بنایش گذشته و هنوز قسمت‌هایی از این مجموعه مورد استفاده مردم است. مجموعه ای در مرکز شهر و یادگار زمان کریم‌خان‌زند که خود را به جای پادشاه، نماینده مردم یا وکیل‌الرعایا می‌نامید. کریم‌خان از ارگ خود یا همان ارگ کریم‌خان بیرون می‌آمد و وارد بازار وکیل می‌شد، حجره‌های پارچه‌فروشی با رنگ‌های دلربا را می‌دید و از کنار حجره‌های ادویه‌فروشی با عطرهای جادویی‌شان عبور می‌کرد. بعد از بازار وارد مسجد وکیل می‌شد، مسجدی با ستون‌های بی‌نظیر و معماری دلنواز که مردم را کم‌کم در خودش برای برگزاری واجبات روزانه جمع می‌کرد.

مجموعه زندیه شامل ساختمان‌ها و بناهای متعددی در ابعاد گسترده‌ای است که گشت‌وگذار در بین آنها علاوه بر گذشته تاریخی ما را به زندگی روزانه مردم هم می‌برد. آنچه مجموعه زندیه نام گرفته است شامل بناهای زیر است:

ارگ کریم‌خان یا کاخ اختصاصی کریم‌خان، عمارت کلاه‌فرنگی باغ نظر، آرامگاه کریم‌خان یا موزه پارس، میدان تاریخی توپخانه ، بازار وکیل، مسجد وکیل، آب‌انبار وکیل، سرای مشیر

زندگی در مجموعه زندیه در طول قرن‌ها جریان داشته و دارد؛ چنان‌که هنوز بعد از گذشت نزدیک به سه قرن با گشتی در بافت قدیم شهر تمامی صحنه‌ها و تصاویر برای ما تداعی‌گر هنر، تاریخ  و فرهنگ دوران زندیه خواهد بود.

مسجد نصیرالملک یا مسجد صورتی

به محض اینکه صحبت از شیرازگردی و جاهای دیدنی شیراز به میان می‌آید اماکنی مانند تخت جمشید، حافظیه، سعدیه و عمارت زندیه خودنمایی می کنند اما در این میان هیچ‌کس نمی‌تواند منکر زیبایی و درخشندگی مسجد نصیرالملک شود و این نام را از قلم بیاندازد.

مسجد نصیرالملک در دوران قاجاریه بنا شده است. آنچه در این مسجد به چشم می‌آید دل کندن از آن را سخت می‌کند، بازی تما‌م‌نشدنی نور که از شیشه‌های رنگی پنجره‌ها به داخل می‌آید. کاشی کاری زیبا و مقرنس یا آهوپای‌های بی‌مانند این مکان فراموش نشدنی هستند. وررودی مسجد نصیرالملک با کاشی‌های هفت رنگ که نقش‌ گل سرخ و گل زنبق بر خود دارند به استقبال شما می‌آید. با هر قدمی که در این مکان می‌زنیم دریچه‌ای از زیبایی به روی ما باز می‌شود. از ایوان‌ها، شبستان‌ها، ستون‌ها و طاق‌ها می‌گذریم و به محراب بسیار زیبای مسجد می‌رسیم.

حضور در مسجد نصیرالملک فرصتی است برای تجربه به یاد ماندنی نور و رنگ و کاشی و مقرنس.

نارنجستان قوام خانه‌ای پیچیده در عطر بهارنارنج

نارنجستان قوام یکی از زیباترین خانه‌باغ‌های ایرانی است و همان‌طور که از نامش پیداست، دارای حیاطی با درخت‌های نارنج است. این خانه از املاک خاندان قوام و حاج ابراهیم‌خان کلانتر در دوران قاجار بود که به دلیل ثروتمند بودن، نفوذ زیادی داشتند. از این خاندان عمارت‌ها و باغ‌های فراوانی به جای مانده است اما این خانه به دلیل باغ زیبا و پرسپکتیوی که دارد شما را مجذوب خود می‌کند. ایوان این خانه بسیار زیبا آینه‌کاری، معرق‌کاری، گچ‌بری و کاشی‌کاری شده است. هم اکنون در طبقه پایین آن یعنی در سرداب، موز‌ه‌ای از اشیا پروفسور پوپ ایران‌شناس معروف وجود دارد.

موزه‌های شیراز و یادگاری‌های ارزشمند تاریخ

شیراز شهری است که بوی تاریخ می‌دهد. این شهر دارای یازده موزه ارزشمند و پربهای تاریخی است. بازدید از موزه هخامنشی ما را به دیداری فراموش ‌نشدنی با گذشته می‌برد. دیدن اشیایی چون مهره‌های هخامنشی، گل‌نوشته‌های تخت جمشید، پیکره دو گاو، پیکره ناتمام سگ نشسته، پنجه عقاب، سه ستون هخامنشی، سرستون‌ گاو، خمره‌های بزرگ سفالین و… شور و شوقی وصف‌ناپذیر در علاقه‌مندان تاریخ به وجود می‌آورد.

این شهر موزه‌های دیگری را هم در خود جای داده است، موزه‌ ساسانی، موزه قاجار، موزه عفیف‌آباد که سلاح‌هایی از دوران صفویه تا پهلوی را در خود دارد، موزه تاریخ طبیعی و تکنولوژی و موزه‌هایی دیگر که همگی باارزش و دیدنی هستند.

شیراز پایتخت فرهنگی ایران

شیراز، شهر فرهنگ و تاریخ ایران، در قلب خود هزاران  قصه و افسانه ثبت کرده است که کاوش در آن گردشگران را مانند ماشین زمان به سفری  خاطره انگیز در مهد شعر و فرهنگ و ادب و هنر ایران می‌برد .

فارغ از پیشینه غنی و تاریخی، جالب است بدانید اولین شهری که شرکت واحد اتوبوس‌رانی درون‌شهری در آن فعال شد و پس از  تهران، دومین شهری که در آن فرودگاه بین المللی به کار افتاد همین شهر است.

روز میانی بهار یعنی پانزده اردیبهشت ماه، بنا بر تصویب شورای شهر و تایید مجلس شورای اسلامی در تقویم روز شیراز نامگذاری  شده است.

ما در هزار و یک گشت پاسارگاد تمام تلاش خود را به کار می‌بندیم که برای به وجود آوردن فرصت دیدار از جاهای دیدنی شیراز و شیرازگردی، با برگزاری تور‌های کوچه‌گردی شیراز راوی خوبی از قصه‌هایی که در این شهر زیبا رقم خورده باشیم.